kunstzinnige mis

 






 

Door Leendert de Jonge

Kunstzinnige mis balanceert tussen goed en kwaad

Een alternatieve dienst over het laatste oordeel. Zo kun je het project 'Jesus blood never failed me yet' omschrijven, dat op 22 januari door Stefan Belderbos in de rooms-katholieke Antoniuskerk werd opgevoerd.

De kerk is half duister De 0ngeveer 150 bezoekers lopen dolend door de kerk en aanschouwen de op drie wanden aangebrachte diaprojecties. Het zijn beelden van het laatste oordeel: de mens als verkrampt wezen, half naakt, beelden van vuur en boven, achter een venster gloort licht. Eťn afbeelding laat een man zien, die met zijn handen een kruis maakt. Hij heeft bloed op zijn hand, wat refereert aan de gekruisigde Christus.

Dan zet het koor Sophies voice het lied 'Oh taste and see' van Vaugham Williams in: ervaar hoe genadig de Heer is. Dit wordt gevolgd door '0 hoofd vol bloed en wonden' van Bach. Uit het bijbelboek CorinthiŽrs worden Jezus' instellingswoorden van het avondmaal gelezen, gevolgd door een Tibetaanse mythe, waarin volgens een oud ritueel een dode tot leven wordt gewekt. Hierna wordt een dia van een Christusfiguur geprojecteerd: half naakt, met een felrode lendedoek, licht erotisch. Hij wordt geflankeerd door twee gesluierde vrouwen in groen: de twee Maria's. Hieronder worden twee naakte, te beklagen mensen afgebeeld, in roodbruin, de kleur van het vuur. Zwoegen, pijn, moeite en verdriet is van hun gezichten af te lezen. Boven de Christusfiguur verschijnt een vage afbeelding van een triniteit, in blauw, met het V-teken. Dat is voor Belderbos de drieluik van het laatste oordeel.
Aan het einde van de voorstelling worden de bezoekers uitgenodigd naar voren te komen. Glühwein en Turkse broden met sauzen worden geserveerd. Hiermee wordt geappelleerd aan het avondmaal, maar in deze setting komt dit wat onheus en voor het publiek onwennig over.

Reacties divers
De kunstenaar geeft in dia's, zang en liturgie een beeld van de ellendige mens, die nietig is voor de almachtige God, maar die gereinigd wordt door het bloed van Christus. Belderbos is gegrepen door oerbeelden en volksverhalen. Met de organisator, Stichting Kade Ateliers Utrecht, stelt hij zich tot doel de afstand tussen kunstenaar en publiek te verkleinen. Door zijn producties wil hij mensen confronteren met hun eigen Godsbeeld en de rol van de kerk. Dat lijkt slechts ten dele te zijn gelukt. De reacties van het publiek varieerden van 'leuk om zo naar de kerk te gaan' tot 'aan de ene kant wel spectaculair, maar wat wil dit zeggen?' Een ander vond de performance "een beetje Nietsche≠achtig, nihilistisch". De vraag is of Belderbos daadwerkelijk communicatie tussen kunst en kerkganger op gang brengt en of hij de bijbelse boodschap geen geweld aandoet. Die spreekt vooral over liefde en genade. En hoewel God oordeelt over goed en kwaad, zijn beelden van hel en verdoemenis eerder afschrikwekkend en veroordelend dan hoopgevend en verzoenend. Met zijn performance scoort de kunstenaar in ieder geval niet op het vlak van de stichtelijkheid. Wel is sprake van een artistieke prestatie, die tijdsbepaalde beelden in een kunstzinnig daglicht zet.

Dit artikel is op 4 februari 2000 gepubliceerd in het blad ''kerk in de stad'' van de Utrechtse SOW-gemeente, en twee weken later in het ''Stadsblad''.